مهریه، حق قانونی و شرعی هر خانمی است که زوجه در ازای عقد نکاح باید به وی بپردازد. اما شرایط گرفتن مهریه در موقعیت های مختلف بسیار با هم متفاوت است.در واقع بسته به شرایط موجود، دریافت مهریه می تواند چالش های مربوط به خود را داشته باشد. برخی از خانم ها بعد از عقد نکاح نسبت به  دریافت مهریه خود اقدام می کنند.

اما در اکثر مواقع مهریه در هنگام طلاق و جدایی زوجین به اجرا در می آید. در این شرایط نیز گرفتن مهریه باید طبق روال قانونی صورت گیرد. شرایط گرفتن مهریه در زمان حیات همسر، فوت همسر، دوران عقد و … با هم متفاوت است. همچنین نوع مهریه می تواند تعین کننده بسیاری از شرایط باشد.

در این مطلب قصد داریم شرایط به اجرا گذاشتن مهریه را در موقعیت های مختلف توضیح دهیم. همچنین روال قانونی این کار را به صورت گام به گام بررسی خواهیم کرد.

شرایط کلی برای گرفتن مهریه طبق قانون مدنی

طبق قانون مدنی، شرایط گرفتن مهریه در چند مورد اصلی خلاصه شده اند. این موارد جزء اصلی ترین مواردی هستند که زوجه برای دریافت حق قانونی مهریه به آن ها نیاز دارد. در غیر این صورت امکان دریافت مهریه وجود نخواهد داشت. شرایط دریافت مهریه به شرح زیر هستند.

• مهریه باید به صورت رسمی در سند ازدواج و یا عقدنامه ثبت شده باشد. ثبت رسمی و قانونی مهریه در این سند برای دریافت آن الزامی است.
• مهریه باید مقدار و میزان مشخصی داشته و ارزش مالی آن نیز قابل تعیین باشد. مهریه هایی که مقدار آن ها مبهم و نامشخص است قابل دریافت نیستند.
• ازدواج و عقد باید از نوع دائم باشد و نه موقت. البته امکان اخذ مهریه از صیغه نامه هایی که به صورت رسمی ثبت شده اند، وجود دارد.
• مهریه باید قابل مطالبه در زمان حال باشد. در واقع تهیه مهریه برای زوج نباید منافاتی با قانون و شرع داشته باشد. در غیر این صورت نمی توان آن را دریافت کرد.

اگر این شرایط را در اختیار دارید، با بهترین روش به اجرا گذاشتن مهریه می توانید مهریه خود را در کوتاه ترین زمان ممکن دریافت کنید.

شرایط گرفتن مهریه در زمان حیات زوج

اگر زوج در قید حیات باشد، شرایط گرفتن مهریه بسیار آسان تر و ساده تر خواهد بود. یکی از مهم ترین شرایط اخذ مهریه از زوج، تمکن مالی کافی برای پرد اخت مهریه است. یعنی زوج توانایی مالی کافی برای پرداخت این مال را به زوجه داشته باشد. در غیر این صورت زوج عدم اعسار خو د را اعلام خواهد کرد. اعسار زوج به معنی عدم توانایی مالی زوج برای پرداخت مبلغ مهریه است.

یکی از دلایل پیچیده شدن شرایط دریافت مهریه، اعسار زوج است. داشتن مهریه عندالمطالبه و اثبات عدم توانایی مالی زوج از شروط اصلی اعلام اعسار هستند.

شرایط دریافت مهریه برای زمانی که زوج در قید حیات است، شامل موارد زیر است:

• ثبت رسمی مهریه در عقدنامه
• عقد دائم
• داشتن توانایی مالی لازم
• مشخص و معین بودن مقدار مهریه
• عدم منافات مهریه با قوانین رسمی و شرعی

شرایط گرفتن مهریه پس از فوت شوهر

شاید برایتان جالب باشد بدانید که دریافت مهریه حتی بعد از فوت شوهر نیز امکان پذیر است. شرایط دریافت مهریه بعد از فوت همسر با زمانی که در قید حیات است، مقداری متفاوت است. مهریه بعد از فوت همسر به عنوان یکی از بدهی های متوفی در نظر گرفته می شود.

طبق قانون از محل ارث متوفی می توان نسبت به اخذ نفقه و مهریه اقدام کرد. مطابق ماده 1082 قانون مدنی، مهریه در ضمن عقد متعلق به زن است و در صورت فوت شوهر باید از ترکه او پرداخت شود. مهریه با سهم الارث زوجه از ترکه متوفی متفاوت است. یعنی زوجه می تواند هم مهریه و هم سهم الارث خود را از ترکه متوفی (همسر خود) دریافت نماید.

لازم است بدانید مهریه در میان دیون متوفی حق تقدم دارد. یعنی وراث قبل از تقسیم ارث و پرداخت سایر دیون ابتدا باید حق مهریه زوجه را پرداخت کنند سپس بقیه امور قانونی صورت گیرد. در صورت عدم پرداخت مهریه از سوی ورثه، زوجه می تواند نسبت به توقیف ترکه متوفی اقدام کرده و اموال متوفی به مزایده گذاشته شوند. سپس از طیق درآمد حاصل از مزایده مهریه زوجه پرداخت می شود.

اگر مردی فوت کند و از خود مالی به جای نگذارد، زوجه نمی تواند از پدر شوهر و یا خانواده همسر خود طلب دریافت مهریه کند. اما اگر قبل از فوت همسرش به او سهم الارث برسد زوجه می تواند نسبت به اخذ مهریه از سهم الارث اقدام نماید. بنابراین در صورتی که همسر مال و  ترکه ای به جای نگذاشته باشد هیچ روش قانونی برای دریافت مهریه از پدر شوهر وجود ندارد. پس مطالبه مهریه از پدر شوهر باید در صورتی که همسر ترکه به جا گذاشته باشد صورت گیرد.

شرایط و قوانین گرفتن مهریه در دوران عقد

شرایط گرفتن مهریه در دوران عقد با دوران ازدواج فرق می کند. اما در هر صورت زوجه می تواند نسبت به اخذ مهریه خود اقدام نماید. در دوران عقد زن می تواند مهریه خود را مطالبه کرده و مرد نیز باید نسبت به پرداخت آن اقدام نماید.

اگر زن باکره باشد، نصف مهریه به او تعلق می گیرد. اما اگر زن باکره نبوده و دخول توسط زوج صورت گرفته باشد تمام مهریه به زوجه تعلق می گیرد. میزان دقیق مهریه باید در عقدنامه ذکر شده باشد. برای دریافت مهریه زوجه می تواند به دادگاه خانواده و یا دفترخانه ای که عقد در آن صورت گرفته، مراجعه نماید. سپس با صدور حکم اجراییه می توان مهریه را دریافت کرد.

شرایط گرفتن مهریه بدون داشتن حکم طلاق

برخی از افراد فکر می کنند حکم طلاق از شرایط دریافت مهریه است اما این طور نیست. در واقع مهریه مالی است که زوج در ازای عقد نکاح باید به زوجه بپردازد. بنابراین لازم نیست حتما پای طلاق یا جدایی در میان باشد تا زوجه نسبت به اخذ مهریه اقدام کند.

مهریه حق قانونی زن است و هر زمان که بخواهد چه با طلاق چه بدون طلاق می تواند آن را دریافت نماید. برای گرفتن مهریه بدون طلاق تنها کافیست با مدارک لازم برای طلاق به دفترخانه ازدواج و یا دادگاه خانواده مراجعه کنید. با ارائه مدارک و انجام مراحل قانونی امکان به اجرا گذاشتن مهریه بدون حکم طلاق وجود دارد.

شرایط گرفتن مهریه به صورت عندالمطالبه و عندالاستطاعه

شرایط گرفتن مهریه با توجه به نوع مهریه ای که در عقدنامه ذکر شده است، فرق می کند. احتمالا تاکنون بارها واژه های مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه را شنیده اید. هر کدام از انواع مهریه می توانند شرایط اخذ مهریه را به کلی عوض کنند. شرایط به اجرا گذاشتن مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه به شرح زیر است:

• مهریه عندالمطالبه: در این نوع مهریه، زوجه بلافاصله بعد از عقد نکاح می تواند نسبت به اخذ مهریه خود اقدام نماید. یعنی زن در هر زمان که بخواهد می تواند مهریه خود را به اجرا بگذارد.
• مهریه عندالاستطاعه: در این نوع مهریه، زوجه تنها در صورت استطاعت مالی زوج می تواند مهریه خود را طلب نماید. زن برای دریافت این نوع مهریه ابتدا باید ثابت کند که مرد استطاعت مالی کافی برای پرداخت مهریه را دارد. در غیر این صورت زوج می تواند ادعای عدم تمکن مالی داشته باشد.

شروط گرفتن مهریه از طریق دادگاه خانواده

یکی از روش های گرفتن مهریه از همسر، ارائه دادخواست از طریق دادگاه خانواده است که یکی از چالش برانگیزترین روش ها نیز است. برای این روش حتما باید سند ازدواج، مد ارک هویتی زوجه و از همه مهم تر دادخواست مهریه به دادگاه ارائه شود. مراجع قضایی مربوطه حتما باید مدارک و دادخواست اخذ مهریه را تایید کنند. در غیر این صورت امکان اجرای مهریه از طریق دادگاه خانواده وجود نخواهد داشت. در دادخواست مهریه، زوجه باید دلایل خود را برای اخذ مهریه بیان نماید.

شیوه گرفتن مهریه از طریق اداره اجرای ثبت اسناد

شرایط دریافت مهریه از طریق اداره اجرای ثبت اسناد مقداری با دادگاه خانواده متفاوت است. در این روش زوجه خیلی سریع تر و آسان تر می تواند نسبت به اخذ مهریه خود اقدام نماید. مراحل گرفتن مهریه از طریق اداره اجرای ثبت اسناد به شرح زیر است.

• زوجه یا وکیل قانونی وی باید به دفترخانه ای که ازواج در ان ثبت شده مراجعه کنند. سپس باید درخواست کتبی صدور اجراییه مهریه بر اساس عقدنامه صورت گیرد.
• بعد از بررسی مدارک توسط دفترخانه و تایید آن ها، اجراییه صادر می گردد. در این زمان اخطاریه رسمی برای زوج ارسال می شود که باید در عرض 10 روز مهریه را پرداخت نماید.
• اگر در عرض 10 روز مهریه توسط زوج پرداخت نشود، پرونده اجرایی از دفترخانه به اداره اجرای ثبت اسناد منتقل می شود.
• زوجه در این مرحله می تواند نسبت به توقیف اموال همسر خود اقدام کند. بعد از صدور حکم توقیف اموال، تمامی اموال قابل توقیف زوج همچون خودرو، حساب بانکی، ملک، سهام و … شناسایی شده و توقیف می گردند. اموال توقیف شده باید توسط کارشناس دادگستری قیمت گذاری گردد.
• سپس اموال از طریق مزایده به فروش رسیده و دادگاه از درآمد حاصل از فروش اموال مهریه زن را پرداخت می کند.

مدارک لازم برای اقدام به گرفتن مهریه

از شرایط گرفتن مهریه می توان به داشتن مدارک کامل اشاره کرد. اصل سند ازدواج (عقدنامه) و کارت ملی زوجه جزء این مدارک هستند. در صورتی که سند ازدواج در دسترس نباشد، زوجه می تواند به دفترخانه ای که ازدواج در آن ثبت شده است، مراجعه کند. دفترخانه یک رونوشت برابر با اصل سند ازدواج به او ارائه می دهد. این رونوشت حکم سند اصلی را داشته و برای دادخواست اجرای مهریه کافی است.

محدودیت‌ها و موانع قانونی در مطالبه مهریه

شرایط دریافت مهریه به عنوان یک حق قانونی و شرعی بسیار هم پیچیده نیستند. اما برخی محدودیت ها و موارد قانونی وجود دارند که اخذ مهریه را شدوار می کنند. برخی از این موانع به شرح زیر هستند.

• اگر مهریه حد و میزان مشخصی نداشته باشد، امکان دریافت آن وجود ندارد. یعنی مهریه باید به نحوی قابلیت نرخ گذاری داشته باشد تا بتوان آن را دریافت کرد.
• اگر زوج استطاعت مالی کافی برای پرداخت مهریه نداشته باشد و یا حداقل این گونه وانمود کند، زن نمی تواند مهریه را یکجا اخذ کند. بلکه دادگاه آن را به صورت اقساطی تعین کرده و مرد موظف است اقساط را پرداخت کند.
• اگر عقد از نوع موقت بوده و به صورت رسمی ثبت نشده باشد، امکان اخذ مهریه برای زوجه وجود نخواهد داشت.
• مهریه هایی که شرعی و قانونی نیستند، امکان دریافت ندارند.
• اثبات تمکین مالی زوج برای زوجه جهت دریافت مهریه عندالاستطاعه لازم است. این اثبات تمکین خود می تواند چالش های جدی به همراه داشته باشد.

جمع بندی

در این مطلب به صورت مفصل به شرایط گرفتن مهریه در موقعیت های مختلف پرداختیم. برای دریافت مهریه در سریع ترین زمان ممکن و با کمترین چالش بهتر است حتما با بهترین وکیل مهریه در تهران مشورت کنید. وکلای خانواده می توانند بهترین راه برای اخذ مهریه را در شرایط در نظر گیرند.